Ons brein en filosofie, samen

Wat zet jou in beweging?

Waarom blijf je scrollen terwijl je eigenlijk wilt slapen? Waarom durf je soms ineens iets wat je eerst spannend vond? En waarom wil je van sommige onderwerpen álles weten?

Je brein speelt daarin een grote rol. Het helpt je om te reageren op gevaar, emoties te voelen, keuzes te maken en nieuwe dingen te leren. Soms wil je vooral genieten. Soms zoek je een uitdaging. En soms wil je begrijpen hoe iets zit.

Je brein: één groot team

Je hebt misschien weleens gehoord van de hersenstam, het emotiebrein en het mensenbrein. Dat is een eenvoudige manier om uit te leggen wat je brein doet:

• Hersenstam, overleven: bij gevaar reageer je snel. Je vecht, vlucht of bevriest.
• Emotiebrein, voelen: je ervaart blijdschap, verdriet, angst of liefde.
• Mensenbrein, denken: je lost problemen op, maakt plannen en denkt na over wat goed of fout is.

In werkelijkheid bestaat je brein niet uit drie losse lagen die elk één taak uitvoeren. Verschillende hersengebieden werken voortdurend samen. Toch helpt deze indeling om te herkennen wat er in je omgaat.

Filosofie begint met een vraag

Je brein helpt je dus nadenken. Maar wat gebeurt er als je vragen stelt waarop geen makkelijk antwoord bestaat?

Wanneer ben je echt gelukkig? Wat maakt iets eerlijk? En bepaal jij zelf wat je wilt, of doen anderen dat voor je?

Dan ben je bezig met filosofie. Het woord komt uit het Grieks en betekent ‘liefde voor wijsheid’. Je hoeft er geen dikke boeken voor te lezen. Het begint met nieuwsgierigheid, doorvragen en durven twijfelen aan wat vanzelfsprekend lijkt.

Al duizenden jaren stellen mensen in verschillende delen van de wereld zulke vragen. Een van hen was de Griekse filosoof Plato.

Plato: drie krachten die je sturen

Plato beschreef in zijn boek De Staat drie krachten die ons gedrag beïnvloeden. Zijn woorden zijn oud, maar je herkent er waarschijnlijk iets van in jezelf:

• Je wilt begrijpen, wijsgerig. Je zoekt antwoorden, wilt leren en probeert verstandige keuzes te maken.
• Je wilt je bewijzen, dapper. Je toont moed, komt voor jezelf of anderen op en zet door als iets moeilijk wordt.
• Je wilt genieten, begeerlijk. Je verlangt naar eten, drinken, plezier of spullen die je graag wilt hebben.

Stel: je hebt morgen een toets, maar je vrienden zijn online. Je wilt blijven gamen, je wilt goed scoren én je snapt dat je nog moet leren. Wat krijgt voorrang?

Dat soort botsingen maakt de vraag interessant: welke drijfveer bepaalt jouw keuze?

Leuk, uitdagend en spannend

Tijdens het lezen van filosofische teksten uit het Oosten en het Westen kwam ik regelmatig ideeën tegen die me aan Plato’s indeling deden denken.

Toen las ik de motivatie van een sollicitant:

“Het maakt me niet uit wat voor werk ik ga doen, als het maar leuk, uitdagend en spannend is.”

Die woorden bleven hangen. Voor mij vatten ze drie drijfveren op een herkenbare manier samen:

Leuk — je wilt ergens plezier aan beleven.
Denk aan muziek luisteren, met vrienden afspreken of helemaal opgaan in een game.

Uitdagend — je wilt ontdekken wat je kunt.
Je leert een moeilijke trick, spreekt je uit in een groep of probeert iets wat eerder niet lukte.

Spannend — je wilt iets nieuws ontdekken.
Je duikt in een onbekend onderwerp, ontmoet iemand met een andere kijk op de wereld of stelt een vraag die nieuwe vragen oproept.

Dit is mijn eigen vertaling van die ideeën. Met ‘spannend’ bedoel ik hier vooral de nieuwsgierigheid naar wat je nog niet weet.

En jij?

Wat trekt jou aan in een hobby, opleiding of baan? Wil je er vooral plezier in hebben, jezelf uitdagen of nieuwe dingen ontdekken? Misschien zoek je juist een combinatie.

De wereld is sinds Plato flink veranderd. Toch blijven we vragen stellen over wat we willen, wat ons motiveert en hoe we willen leven.

Hieronder zie je welke woorden ik daarvoor in verschillende filosofische werken tegenkwam.

Welke herken je bij jezelf?